Algemeen
Conjunctuurenquêtes
Sinds 1954 houdt de Nationale Bank bij een panel van ongeveer 6000 bedrijfsleiders een maandelijkse enquête naar hun appreciatie van de economische toestand. De resultaten worden rond de 21ste van elke maand gepubliceerd en bevatten naast globale indicatoren tevens resultaten per bedrijfstak. Deelnemers aan de enquête ontvangen bovendien nog resultaten per product. Conjunctuurenquêtes leveren waardevolle informatie over het economisch verloop vóór de traditionele statistieken beschikbaar komen. Hun waarde wordt verhoogd door de internationale vergelijkbaarheid.
Op verzoek van de beroepsorganisaties van de Belgische ondernemingen, heeft de Nationale Bank in 1954 maandelijkse enquêtes naar het ondernemersvertrouwen opgezet. Deze enquêtes, die zijn ontstaan in de Verenigde Staten in de jaren dertig en die in 1949 werden geïntroduceerd in Europa (in Duitsland), hebben tot doel de mening van de ondernemers omtrent het economische conjunctuurklimaat en omtrent de op de korte termijn te verwachten ontwikkelingen, nauwkeurig en snel in te zamelen. Zij vormen een uiterst waardevol instrument met het oog op de conjunctuuranalyse, omdat hun resultaten - die beschikbaar zijn voor de lopende maand - veel vroeger beschikbaar zijn dan de informatie van de kwantitatieve indicatoren.
De conjunctuurenquêtes die bij de ondernemers worden uitgevoerd, vormen het voorwerp van een harmonisatieprogramma van de Europese Commissie. Dankzij dit programma zijn de gehanteerde methoden en de verkregen resultaten in de diverse Europese landen geheel en al vergelijkbaar.
De maandelijkse resultaten van de conjunctuurenquêtes worden verspreid en becommentarieerd in een beknopt perscommuniqué, tussen de 21ste en de 25ste van elke maand. De precieze datum wordt aangekondigd in een kalender die kan worden geraadpleegd op de internetsite.
De industriële ondernemingen worden daarnaast ook één keer per kwartaal bevraagd omtrent de benuttingsgraad van het productievermogen, en één keer om de zes maanden omtrent de investeringen. De resultaten van de enquête naar de benuttingsgraad van het productievermogen worden opgenomen in het maandelijkse perscommuniqué, terwijl die van de enquête naar de investeringen het voorwerp uitmaken van een speciaal communiqué.
Consumentenenquête
De Nationale Bank voert maandelijks een enquête bij een wisselende steekproef van 1600 consumenten. De resultaten worden rond de 19de van elke maand gepubliceerd. De Europees geharmoniseerde enquête levert op een bondige manier indicaties betreffende het vertrouwen van de consument in het economisch verloop.
Bij het begin van de jaren zeventig werd de conjunctuur informatie voortvloeiend uit de enquêtes bij de ondernemers aangevuld met een meting van het consumentenvertrouwen. Deze werd verkregen aan de hand van enquêtes bij de huishoudens.
De consumentenenquête vormt het voorwerp van een harmonisatieprogramma van de Europese Commissie. Dankzij dit programma zijn de gehanteerde methoden en de verkregen resultaten in de diverse Europese landen vergelijkbaar.
De maandelijkse resultaten van de conjunctuurenquêtes bij de consumenten worden tussen de 17de en 20ste van elke maand gepubliceerd en becommentarieerd in een perscommuniqué. De precieze datum wordt aangekondigd in een kalender op de internetsite.
Bank Lending Survey
Resultaten van een door de centrale banken van het Eurosysteem georganiseerde nationale kwartaalenquête onder de belangrijkste kredietinstellingen naar de ontwikkelingen in de kredietmarkt. De kredietinstellingen geven er, voor het recente verleden en de nabije toekomst, hun opinie over de aanbodvoorwaarden en over de kredietvraag. Zowel de resultaten voor België als die voor het geheel van het eurogebied zijn beschikbaar. Lees meer>>
Methodologie
Conjunctuurenquêtes
Deelnemersstaal en vragenlijst
Maandelijks wordt een panel van ongeveer 6.000 bedrijfsleiders gecontacteerd. De vragen hebben voornamelijk betrekking op de beoordeling van de huidige situatie en de verwachtingen voor de komende 3 maanden.
De vragen van kwalitatieve aard hebben voornamelijk betrekking op de productie, de orderportefeuille, de werkgelegenheid en de prijzen. Zij handelen over drie hoofdthema's. In eerste instantie worden de ondernemingen bevraagd omtrent hun laatste ontwikkelingen: zijn zij opwaarts of neerwaarts gericht, of zijn zij onveranderd gebleven? In tweede instantie wordt aan de ondernemingen gevraagd een beoordeling te geven van elke vermelde ontwikkeling: is deze ontwikkeling normaal, beter dan normaal of slechter dan normaal? In derde en laatste instantie geven de bedrijfsleiders de verwachte trends aan voor de volgende drie maanden.
De bij de ondernemingen gevoerde enquête gaat uit van een panel. Eenzelfde representatief staal van ondernemingen die actief zijn in de industrie, de bouw, de handel en de dienstverlening aan de ondernemingen wordt aan het begin van elke maand schriftelijk ondervraagd (per brief, fax of e-mail).
Berekening van de vertrouwensindicatoren
De gewogen individuele antwoorden uit de conjunctuurenquête worden verwerkt tot indicatoren. De antwoorden op een selectie van vragen leiden tot de synthetische conjunctuurbarometer van de Nationale Bank. Het betreft zowel een seizoengezuiverde bruto conjunctuurindicator als een afgevlakte indicator die de fundamenteel tendens weergeeft.
Uitgaande van de antwoorden van elke onderneming, berekent men voor elke vraag het percentage van ondernemers dat een verbetering heeft vermeld (positieve antwoorden), het percentage van ondernemers dat een verslechtering heeft gemeld (negatieve antwoorden), evenals het percentage dat een status quo heeft opgegeven. Bij de berekening van deze drie percentages wordt rekening gehouden met het relatieve belang van elke onderneming binnen elke door de enquêtes bestreken activiteit. De resultaten van elke onderneming (individuele resultaten) worden vervolgens geaggregeerd op basis van de toegevoegde waarde van elke activiteit. Voor elke aggregatieniveau wordt een saldo opgesteld voor elke vraag: het betreft het verschil tussen het percentage van ondernemingen dat een verbetering heeft opgegeven (positieve antwoorden) en het percentage van ondernemingen dat een verslechtering heeft gemeld (negatieve antwoorden). Als er bijvoorbeeld evenveel positieve als negatieve antwoorden zijn, is het saldo van de vraag gelijk aan nul; een saldo van +10 betekent echter dat de positieve antwoorden 10 procentpunt talrijker zijn dan de negatieve antwoorden.
Eenmaal opgesteld, wordt elk saldo gecorrigeerd voor seizoengebonden schommelingen. Een synthetische indicator wordt vervolgens voor elke sector en voor elke bedrijfstak berekend door het rekenkundig gemiddelde van de seizoengezuiverde saldo's van de antwoorden op alle vragen te berekenen, behalve voor de vragen over de prijzen. De globale synthetische curve is het gewogen gemiddelde van de synthetische indicatoren van de industrie, de bouw en de handel. Door het algemene verloop van het ondernemersvertrouwen op die manier samen te vatten, vormt de globale synthetische indicator wat men in België doorgaans de conjunctuurbarometer noemt.
Behalve deze bruto-indicatoren, die beschikbaar zijn vanaf het einde van de referentiemaand, worden tevens afgevlakte indicatoren samengesteld. Ontdaan van alle extreme bewegingen door de berekening van een voortschrijdend gemiddelde, weerspiegelen deze afgevlakte indicatoren met enkele maanden vertraging de fundamentele tendens van het conjunctuurverloop.
Consumentenenquête
Deelnemersstaal en vragenlijst
Maandelijks wordt een wisselend representatief staal van 1.600 personen ondervraagd. De vragen hebben betrekking tot zowel het algemene macro-economische verloop in België als de financiële positie en het mogelijke bestedingspatroon van de ondervraagde.
Het consumentenstaal wordt elke maand volledig hernieuwd. Elke maand wordt een representatieve selectie van in België verblijvende huishoudens willekeurig getrokken, rekening houdend met geografische, sociale en demografische aspecten. De enquête gebeurt telefonisch tussen de eerste en de vijftiende van de maand.
De vragenlijst is kwalitatief van aard, in die zin dat aan de ondervraagde persoon wordt gevraagd een positieve, neutrale of negatieve positie in te nemen ten aanzien van het verloop, de beoordeling en de verwachtingen voor een reeks economische variabelen. Vier hoofdthema's worden aan de orde gesteld: de algemene economische situatie in België, de persoonlijke financiële toestand en het spaargedrag, de voornemens inzake de aankoop van duurzame consumptiegoederen, en tot slot de voornemens inzake de aankoop, bouw of verbetering van de woning.
Overzicht van de vragenlijst (pdf)
Berekening van de vertrouwensindicatoren
De individuele antwoorden uit de consumentenenquête worden verwerkt tot gesynthetiseerde indicatoren. De antwoorden op een selectie van vragen worden samengevoegd tot de indicator van het consumentenvertrouwen.
De vertrouwensindicator wordt opgesteld aan de hand van de antwoorden op een reeks van vier vragen. De eerste twee vragen zijn van macro-economische aard en hebben respectievelijk betrekking op de economische situatie en op de werkloosheid in België gedurende de volgende twaalf maanden. De overige twee vragen zijn meer gericht op de ondervraagde persoon zelf, en hebben betrekking op de financiële situatie en de besparingen van het gezin gedurende de volgende twaalf maanden.
Voor elke vraag berekent men tegenover het totaal van het aantal deelnemers het percentage van consumenten dat een verbetering heeft vermeld (positieve antwoorden), het percentage van consumenten dat een verslechtering heeft gemeld (negatieve antwoorden) en het percentage van consumenten dat een status-quo heeft opgegeven. Voor de berekening van die percentages worden de antwoorden niet gewogen en het verschil tussen de percentages "positieve" en "negatieve" vormt het saldo (het antwoord) op de vraag. Als er bijvoorbeeld evenveel positieve als negatieve antwoorden zijn, is het saldo van de vraag gelijk aan nul; een saldo van +10, daarentegen, betekent dat de positieve antwoorden 10 procentpunt talrijker zijn dan de negatieve antwoorden.
Methodologie consumentenenquête (pdf)
Bank Lending Survey
BLS Methodologie